Şəhər bağlarının inkişaf tarixi

Bakıda bağ və bağçalar demək olar ki, yox idi. O, ən çox yaşıllığı olmayan şəhərlərdən biri hesab olunurdu. Səbəb kəskin su çatışmazlığı idi.
Şəhərin inkişafı və abadlaşdırılması planlarında bu məsələyə diqqət edilməmişdi. Hərçənd ki, Bakının hələ birinci memarı Qasımbəy Hacibabəyov öz layihələrində küçə və meydanların, parklar, bağlar və bulavarın kompleks şəkildə qurulmasını nəzərdə tutmuşdu.
1895-ci ildə Haci Zeynalabdin Tağıyev şəhərkənarı qəsəbə - Mərdəkanda bağban və gülçülər məktəbini yaratdı, Bakının yaşıllaşma problemi həll etməyə çalışaraq qumsallıqda təcrübi meşə saldı. Qeyd etmək lazımdır ki, bir neçə il sonra məktəb məzunları doğma şəhərə faydası az olmayan ixtisaslı mütəxəssislər sırasında daxil oldu.
Haci Zeynalabdin Tağıyev həmçinin şəhərin su ilə təchizatı probleminin həllində də fəal iştirak edib. Bu məqsədlə 1916-ci ildə Bakı Şollar su kəməri çəkildi ki, “Naxır-bulaq” bulağında 18 fevral, 1917-ci ildə təntənəli açılışı oldu.
Bakı ərazisi və Abşeronun digər məskunlaşmış yerlərində yaşıl məkanlar sisteminin formalaşması ölkədə Cənubun mürəkkəb təbii-iqlim şəraitində bağçalar, bağlar, bulvarlar, parklar və meşə-parkların salınmasından ibarət uzunmüddətli təkamülün nəticəsidir. Yaşıllaşma sisteminin məkanca genişlənməsinin yüksək sür”əti xüsusilə müharibədən sonrakı dövr üçün səciyyəvidir. 1945-70-ci illər ərzində Bakıda yaşıllıqların sahəsi 261 ha-dan 3125 ha-dək, yə”ni demək olar ki, 12 dəfə artdı. Bu dövrdə Bakı şəhərinin kənarında – Bayıl yamacında, Əhmədli yaylasında, Biləcəri yoxuşunda iri yaşıl massivlər, Abşeronda sahəsi 1150 ha olan, o cumlədən yarımadanın şimal hissəsində 2900 hektara çatan yaşıllıqlar salındı. 1880-ci ildən 1980-ci ilədək bütün növ yaşıllıqların sahəsi 3.02 ha – dan 9520 ha – dək artdı.
O zaman Bakıda həyata keçirilmiş arxitektura-landşaft işlərinin daha maraqlılarına Dənizkənarı Bulvar, Respublika stadionunun parkı, Fizuli bulvarı, Nizami adına Park, Dağüstü park, Nazirlər Kabinetiylə üzbəüz bağça, Fəvvarələr bağçası-meydanında aparılmış əsaslı dəyişiklikləri aid etmək olar. Bu dövrdə şəhərin ucqar yerlərində iri yaşıl massivlər salındı: Şixov çimərliyi zonasında sahəsi 170 ha olan “Xalqlar Dostluğu” parkı salındı, “Bakı-Aeroport” sür”ətli nəqliyyat magistralına bitişik zonalar, Bayıl və Patamdar yamacları, Əhmədli yaylası, Zeytun massivi, Biləcəri yoxuşu və vahid Bakı-Abşeron landşaft-ekologiya sistemini formalaşdıran digər ərazilər yenidən təşkil edilərək genişlədilir və abadlaşdırılır.
Bakıda yaşıllıqların quruculuğunda böyük dəyişikliklər özünü xüsusilə 70-ci illərdən başlayaraq göstərir. Ceyranbatan gölü rayonunda 1000 ha sahəsi olan yaşıl massiv uzanaraq Bakı və Sumqayıt sakinlərinin istirahətini bir yerə cəmlədi. Dağüstü yaylanın landşaftı köklü surətdə dəyişdirilərək Qanlıgöl rayonunda, Bakı amfiteatrının iri park yaradıldı. Rayonun dənizə doğru yönələn təbii landşaftına üzvi şəkildə qovuşan Xalqlar Dostluğu parkı yaradıldı. Sonra o, Səbail yamacında əkilmiş yaşıllıqlarla və daha irəlidə isə Qanlıgölün meşə-parkıyla birləşir. Bu cür xüsusi yaşıl zolağın salınması Bakıda hökm sürən qərb və cənub-qərb küləklərindən sanitar mühafizəni tə”min edir.
70-ci illər ərzində yaşıllıqlar sahəsi 3 dəfədən də çox genişləndi və 1984-cü ildə 11165,7 hektara çatdı. Ümumi istifadədə olan yaşıllıqkarın sahəsi 7185,1 hektara çatdı ki, bu da şəhərin bütün yaşıl sahələrinin 65%-ni təşkil edir.
Müasir mərhələdə Bakının landşaftı-ekologiya sistemində parkların rolu olduqca artır. Şəhərin mövcüd parklarıyla yanaşı, yeni, 1 qayda olaraq, miqyasına görə əvvəlkiləri üstələyən parklar formalaşır. Bakının müxtəlif rayonlarında maraqlı park massivləri salınır. Dağüstü parkdan aşağı yamacda yerləşən və dar küçə ilə ayrılan İngilis parkı bakılılara çox yaxşı tanışdır. Bir neçə park Nizami rayonunda yaradılıb: Dədə Qorqud park və Durnalar parkı (keçmiş Zabitlər parkı və pioner parkı).
Son illərdə şəhərin müxtəlif rayon və mikrorayonlarında Heydər Əliyevin şərəfinə adlandırılmış parklar salınmışdır.
Bakının yaşıllaşma problemi helə tam həll olunmamışdır. Şəhəri küləklərdən qorumaq üçün xarici küləkdən mühafizə zolağının yaradılması və kütləvi şəhərkənarı istirahət yerlərinin təşkili mühüm məsələlərdən biri olaraq qalır.