EN   RU
 

Ölkəmizin (eyni zamanda dünyanın) ən qədim neft rayonlarından olan Abşeron yarımadasında qədimdən neft və qaz çıxışları və onlardan müxtəlif məqsədlərlə istifadə olunması mə`lumdur. E.ə. 7-6 əsrlərdə burada neft çıxarılırdı; orta əsrlərdə ibtidai usulla neft quyuları qazılırdı. Azərbaycanda neft qazlarının çıxarılma tarixi neftin çıxarılma tarixi qədər qədimdir. Hələ X əsrdə yaşamış ərəb əlimi Ə.Mə`sudi öz əsərlərində Bakı yaxınlığında neft quyusu qazılması haqqında mə`lumat verir.
Bakıda neft çıxarılmasını 13 əsrdə italyan səyyahı Marko Polo təsvir etmişdir. O göstərir ki, Bakı neftini çıraqlarda yandırır və onunla dəri xəstəklərinin müalicə edirlər.
Alman səyyahı E.Kempfer 17 əsrdə burada olmuş və 1684 ildə Avropa ədəbiyyatında ilk dəfə olaraq Bakı neft mə`dənlərinin təsvirini vermişdir. Lakin neftin qədimdən çıxarılmasına baxmayaraq, hasilatı haqqında mə`lumat 19 əsrin əvvəllərindən mə`lumdur. Belə ki, 1821-72 illərdə Bakıda, Xəzər dənizi sahilində Bibiheybətdə mexaniki usulla ilk neft quyusu qazılmışdı.
Abşeronda ilk neft fontan 1871 ildə Balaxanıda mexaniki usulla qazılmış 64 m dərinlikli buruq quyusunda baş vermişdir. Gündə 700 pud neft çıxarılırdı.
Azərbaycanda istismar olunan neft quyularının sayı 9-dan (1873) 1740-a (1901), orta dərinliyi 53 m-dən 3645 m-ə, neft hasilatı 3.9 min puddan 667.1 min puda (1067 mln t-a) qədər artdı. Yerli və xarici neft inhisarları meydana gəldi. 19 əsrin sonunda Azərb. Neft hasilatına qörə ABŞ-ı ötüb keçdi və 1848 ildən dünyada 1-ci yerə çıxdı.
Bakıda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Bakı Soveti Xalq Komissarları Dekretinin 1 iyun 1918-ci il qərarına əsasən neft sənayesi və Xəzər ticarət donanması milliləşdirildi. 1918-ci ilin 4 ayı müddətində bolşeviklər tərəfindən Rusiyaya heç bir ödənişi olmadan 1.3 mln ton neft daşınıb aparıldı.
1918-ci il mayın 28-də Azərbaycanda hakimiyyətə müsavat höküməti gəldi və Azərbaycan Demokratik Respublikası, müsəlman aləminin Şərqində ilk parlament respublikası yarandı. Bolşeviklərin qərarı ləğv olundu və bütün əmlaklar keçmiş sahiblərinə qaytarıldı. Ancaq sahibkarların tez-tez dəyişməsi neft sənayesinin inkişafina və neftin xarici bazara çıxarılmasına maneçilik yaradırdı. Onu demək kifayətdir ki, 1919-cu ildə cəmi 3.7 mln ton neft istehsal olundu və bu rəqəm 1916-cı ildə istehsal olunmuş neftin yarısını təşkil edirdi.
1920-ci ilin aprel ayında Bakı Qızıl Ordu tərəfindən işğal olundu və Sovet hakimiyyəti yenidən elan edildi. Elə həmin gündən talançılıq başlandı. Birinci dünya müharibəsi ərəfəsində Azərbaycanda istehsal olunmuş 5 mln ton əla növ neft ehtiyatı var idi. 1920-ci ildə Bakı zəbt olunduqdan sonra Leninin sərəncamı ilə bu neft 40 gün – aprelin 29-dan iyunun ortalarına qədər - ərzində dəmir və dəniz yolları vasitəsilə Rusiyaya daşındı. Sovet rejiminin dirçəlməsində bu neftin nə dərəcədə əhəmiyyətli olması məlumdur. Bu kimi talançı hərəkətlərinə görə “Azneft”in o vaxt rəyisi olan A.Serobrovski Qırmızı Bayraq ordeni ilə təltif edilmişdir. O daşınan neftin qiyməti 452.8 mln dollar olub, bu da ki, Bolqariyanın və ya Belçikanın illik büdcəsinə bərabərdir.
добыча нефти буровым способом1921-ci ildə neft hasili Bakıda 2.4 mln tona qədər azaldı. Bununla əlaqədar olaraq, Sovet höküməti neft sənayesinin inkişafı üçün təcili tədbirlər görməyə başladı. Bunun sayəsində 1940-cı ildə Azərbaycanda neft istehsalı 22.2 mln tona çatdı və bu rəqəm SSRİ-də istehsal olunan neftin 71.5%-ni təşkil edirdi. Bu dövrdə Azərbaycanda yeni neft yataqları aşkar olunmuşdu. 1925-ci ildə Bakı-Batumi neft kəməri tikilib, istifadəyə verildi. 1927-ci ildə Bibi-Heybət buxtasının qurudulması işi qurtardı və dünyadı ilk dəfə olaraq , dənizdə neft quyusu qazıldı.
Böyük Vətən müharibəsi işlərində neftə olan tələbatı nəzərə alaraq, Bakı neftçiləri yüksək naliyyət qazanıb, 23.482 mln ton neft hasil etdilər. Hitler Bakını zəbt etmək istəyirdi, hətda gün (25 sentyabr 1942-ci il) tə`yin edilmişdi. Buna görə də Bakıda köçürülmə (evakuasiya) işlərinə hazırlıq görüldü. 1942-ci ilin payız ərəfəsində 764 quyunun ləğv olunması, 81 dəst buruq qurğuları öz şəxsi heyyətlərilə birlikdə Türkmənistana köçürülməsi təşkil olundu. Ancaq buna baxmayaraq, köhnə quyuları bərpa etməklə Bakı müharibəni neftlə tə`min etməkdə davam edirdi. Dünya praktikasında ilk dəfə olaraq, neftlə dolu olan dəmiryol sisternləri dəniz səthi vasitəsilə Bakıdan Krasnovodska daşınirdi. 1942-ci ilin oktyabrında Dövlət Müdafiə Komitəsinin qərarı ilə 11 minə yaxın neft üzrə mütəxəssislər və çoxlu miqdarda neft qurğuları Tatarıstan, Başqırdıstan və Rusiyanın başqa yerlərinə köçürülərək, Bakı neftçilərinin köməyi ilə həmin regionlarda neft istehsal olunmağa başladı. 1943-cü ilin axırında Bakı ətrafinda olan müharibə qorxusu keçdi və neft sənayesinin istehsalı bərpa olundu.
1948 ildə açıq dənizdə (Xəzərdə) neft-mə`dən estakadaları tikilməyə başlandı. 1949 il noyabrın 7-də dənizdə, Neft Daşlarında qazılmış kəşfiyyat quyusundan neft güclü fontan vurdu.
Neft Daşları – Abşeron yarımadasından 42 km c.-ş-də, açıq dənizdə, polad dirəklər üzərində salınmış neft “şəhəri”dir. Bu ərazi, oradakı daşların (tədq. 20 ədəd) bə`zilərində neft-qaz nişanələrinin olması ilə əlaqədar Neft Daşları adlandırılmışdır. Neft Daşları açıq dənizdə olduğundan burada güclü küləklər əsir, dalğanın maks. hünd 10-12 m olur. Orta temperatur yanvarda 4.8 °С, avqustda 24.9°С-dir. İllik yağıntı 110 mm.
1946 ildə Azərb.SSR EA neft ekspedisiyası (A.Q.Əliyevin başçılığı ilə) Neft Daşları rayonunda geoloji kəşfiyyət işlərinə başlamışdır. İlk kəşfiyyət quyusunu 1949 ildə M.P.Kaveroçkin briqadası (qazmaçılar Q.Abbasov, Y.Kərimov, N.Babayev və b.) qazmışdır. Laylara su vuraraq sün`i təzyig yaratmaq üsulu ilk dəfə Neft Daşlarında sınaqdan keçirilmişdir. Çıxarılan neft həm tankerlər, həm də boru kəmərləri vasitəsilə sahilə nəql edilir.
Neft Daşlarından Çilov adasına, oradan da Zirəyə (Abşeron y-a) qaz kəməri çəkilmişdir. Neft Daşlarında fəhlə-gənclər məktəbi, Bakı axşam Neft texnikumunun filialı, mədəniyyət evi, kütləvi kitabxana, kinoteatr, poliklinika-xəstəxana, vertolyot meydançası, istisaslaşdırılmış hidrometeoroloji st., İES var. Neft Daşları rayonunda dənizin çirklənməsinə qarşı mübarizə məqsədi ilə qurğular tikilmişdir. Əfsanəvi dəniz “şəhəri” Neft Daşları haqqında bir çox sənət əsəri (şe`r, poema, roman, pyes və s.) yazılmış, bədii və sənədli filmlər (“Qara daşlar”, “Xəzər neftçiləri haqqında dastan”, “Dənizi fəth edənlər” və s.) çəkilmişdir.

 

 
 
   
  Copyright © 2001-2007. All rights reserved.