Bir-birinə
yaxın adalar qruppasına arxipelaq deyilir.
Bakı arxipelaqına daxil olan adalar və bankələr
bunlardır: Adalar – Böyük Zirə, Daş Zirə,
Kiçik Zirə (və yaxud Qum adası), Zənbil,
Səngi Muğan, Çikil, Qara Su, Xərə Zirə,
Çilov, Pirallahı, İqnat Daşı və sairələri.
Bankələr – Savenko, Bezimyannı, Kornilov
– Pavlov, Makarov, Borisov və başqaları.
Bankə - dənizin nisbətən dayaz yerlərinə
deyilir. Bunlar dənizdə gəmiçilik üçün çox
təhlükəlidir.
Bu ada və bankələrdən əksəriyyətinin adları
rus işğalından sonra dəyişilmişdir. Məsələn,
Böyük Zirə - Nargin, Daş Zirə - Vulf (bu
adaya kiçik Zirə və ya da Qum adası deyilir),
Zənbil – Duvannı, Səngi Muğan – Svinoy,
Çikil – Oblivnoy, Qara Su – Los, Gil – Qlinyanı,
Xərə Zirə - Bulla, Çilov – Jiloy, Pirallahı
– Artyom adlandırılmışdır.
Bakı arxipelaqının ən böyük adası Xərə Zirədir
(Bulla) ki, sahəsi 3.5 kvadratkilometrdir.
Böyük Zirə (Nargin) adası Bakı körfəzini
dənizdən ayıran ən böyük adadır. Abşeron
yarımadasının cənubundadır. Uzunluğu 3.1,
eni isə 0.9 kilometrdir. Şimal-qərb tərəfdən
dik və sıldırımdır. Bitkisi azdır. Körfəzi
dənizdən ayıran ikinci ada Daş Zirədir (Vulf).
Böyük Zirə ilə Kiçik Zirə (yaxud Qum) adalarının
yaxınlığındadır. Ətrafı dayazlıqdır. Bitki
örtüyü çox seyrəkdir. Zirə sözü Cəzirə (ada)
sözündən əmələ gəlmişdir. Cəzirə sözündən
Cə atılmış, təkcə Zirə qalmışdı.
Bu iki adaya verilən Nargin və Vulf adları
I Pyotrun adı ilə bağlıdır. Pyotr, xəritədə
onları Fin körfəzindəki eyni adlı adalara
oxşatdığı üçün belı adlandırmışdı.
Kiçik Zirə (Qum adası) - körfəzi dənizdən
ayıran üçüncü adadır. Ərazisi başdan-ayağa
qum və balıqqulağı ilə örtülüdür. Uzunluğu
təxminən 900, eni isə 600 metr olan Qara
Su (Los) adası vulkan mənşəlidir. Burada
güclü qaz yatağı vardır. Zənbil adasının
Duvannı adlandırılması Xəzər sularında üzərək,
dənizin qərb sahilindəki yaşayış məntəqələrini
talanla məşğul olmuş Stepan Razinin adı
ilə bağlıdır. Onlar öz qənimətlərini bu
adada bölüşdüklərinə görə (duvanit rus dilində
bölüşdürmək deməkdir) Duvannı adlandırılmışdır.
Qədim zamanlardan bakılılar bu adalarda
balıq və suiti ovlayar və adalarda düzəltdikləri
kiçik daxmalarda yaşayırlarmış. Bu adalar
eyni zamanda dəniz quldurlarının da məskəni
olmuşdu. Həştərxandan və İrandan gələn ticarət
gəmiləri həmin adaların yaxınlığında dəfələrlə
quldur basqınlarına mə`ruz qalmışdı.
Adalardan bə`zilərində hətta vəhşi heyvanlar
da doğub törəmişdi. “Kaspi” qəzeti 6 avqust
1893-cü il tarixli nömrəsində yazırdı ki,
adamlar yaxın adalardan ətcəbala meymunlar
gətirib bazarda hərəsini bir qəpiyə satırlar.
Cənub tərəfdən Bakıya daxil olduqda Puta
körfəzindən qərbdə iki dağ zirvəsi nəzərə
çarpır. Onlar dəniz səthindən 1395 fut (təxminən
400 metr) hündürlükdədir. Bu dağ zirvələri
Bakının qulaqları adlanır.